Suplementacja kwasu foliowego u kobiet w ciąży

Suplementacja kwasu foliowego u kobiet w ciążyOceń:
(5.00/5 z 2 ocen)
Dr n. med. Andrzej Bacz
Suplementacja kwasu foliowego u kobiet w ciąży
Fot. 123rf.com

Najlepiej poznany i udokumentowany jest wpływ niedoboru kwasu foliowego na występowanie wad cewy nerwowej (rozszczep kręgosłupa, bezmózgowie). Na podstawie wyników wielu wiarygodnych badań potwierdzono skuteczność stosowania kwasu foliowego w okresie okołokoncepcyjnym (bliskim poczęcia) i w pierwszych 12 tygodniach ciąży, które powoduje znaczne zmniejszenie częstości występowania wad cewy nerwowej (od 50–70%).

Źródła kwasu foliowego

Głównym źródłem kwasu foliowego (występującego w pokarmach w postaci folianów) są surowe zielona warzywa (brukselka, szpinak, szparagi, sałata, brokuły, kapusta włoska), pełne ziarna zbóż, rośliny strączkowe (groch, fasola) i owoce cytrusowe.

Ich przyswajalność (tzw. biodostępność) jest prawie o połowę mniejsza niż syntetycznego kwasu foliowego. Nawet optymalna dieta nie gwarantuje wystarczającego pokrycia dziennego zapotrzebowania na tę witaminę (dla kobiet w ciąży określono je na 450 µg (Polska) – 600 µg (USA).

Wprowadzenie programów czynnej suplementacji kwasu foliowego (której skuteczność wykazano w programach naukowych) nie przekłada się jednak na wyraźne zmniejszenie występowania wad cewy nerwowej w całej populacji, głównie za sprawą dwóch czynników: dużego odsetka nieplanowanych ciąż (do 50%) oraz niewielkiego odsetka kobiet stosujących się do zaleceń (według niektórych badań tylko 20–30% kobiet stosowała suplementację kwasem foliowym przed ciążą). Z tego powodu w wielu krajach (w USA w 1998 roku) wprowadzono obowiązek wzbogacania niektórych produktów żywnościowych (głównie mąki, ale również i przetworów zbożowych, np. płatków śniadaniowych) w kwas foliowy. Takie postępowanie spowodowało zmniejszenie częstości wad cewy nerwowej do 20–41%.

Kiedy należy stosować kwas foliowy?

Kluczowym problemem w czynnej profilaktyce wad cewy nerwowej jest czas, w którym rozpocznie się stosowanie kwasu foliowego. Ponieważ wady cewy nerwowej powstają w pierwszych 4 tygodniach po zapłodnieniu (6 tygodni od daty ostatniej miesiączki), już w tym okresie powinna być prowadzona suplementacja. Wiele kobiet nie wie jednak o tym, że jest w ciąży i zgłasza się do lekarza już po upływie tego okresu. Zbyt późne rozpoczęcie stosowania kwasu foliowego nie da więc spodziewanego efektu ochronnego.

W związku z tym zaleca się, by każda kobieta planująca ciążę rozpoczęła suplementację kwasu foliowego na co najmniej miesiąc przed planowanym zapłodnieniem i kontynuowała ją do końca pierwszego trymestru (12 tygodnia ciąży). Sugeruje się, by zaleceniem stosowania stałej substytucji (regularnego przyjmowania) kwasu foliowego w dawce 400 µg objąć wszystkie kobiety w wieku rozrodczym, niezależnie od tego, czy planują ciążę.

Jaka dawka jest zalecana?

Powszechnie rekomenduje się stosowanie 400 µg (mikrogramów) kwasu foliowego dziennie (w postaci jednoskładnikowego preparatu lub w preparatach wielowitaminowych). Stosując się do tych zaleceń, należy wziąć pod uwagę, że biodostępność (przyswajalność) syntetycznego kwasu foliowego jest znacznie większa niż folianów zawartych w naturalnych składnikach spożywczych i wzbogacanych produktach spożywczych (1 mg syntetycznego kwasu foliowego jest ekwiwalentem 2 mg folianów zawartych w żywności, a 1 mg kwasu foliowego we wzbogaconych produktach 1,7 mg folianów zawartych w naturalnych pokarmach).

syntetyczny kwas foliowy foliany w pożywieniu
1 mg 2 mg
kwas foliowy w produktach wzbogaconych foliany w pożywieniu
1 mg 1,7 mg

Nie zaleca się stosowania większych niż 1 mg dawek (w preparatach wielowitaminowych znajduje się od 0,4 do 0,8 mg kwasu foliowego).

Większe dawki kwasu foliowego (4 mg dziennie) stosuje się tylko u kobiet, które urodziły już dziecko z wadą cewy nerwowej.

Przypuszczany korzystny wpływ stosowania kwasu foliowego na inne wyniki ciążowe, w tym zapobieganie porodowi przedwczesnemu, zwiększenie masy urodzeniowej i masy łożyska, zmniejszenie częstości występowania innych wad wrodzonych (w tym wad serca), nie został jednoznacznie potwierdzony w dobrze zaplanowanych badaniach klinicznych.

Czy stosowanie kwasu foliowego jest bezpieczne?

Obawy, że nadmierne spożycie kwasu foliowego może powodować niekorzystne skutki, są najpewniej nieuzasadnione, mimo tego nie należy przekraczać zaleconych dawek. Nie potwierdzono, by stosowanie kwasu foliowego zwiększało odsetek ciąż wielopłodowych, maskowało istniejący niedobór witaminy B12 (i związane z nimi zaburzenia neurologiczne), powodowało reakcje alergiczne lub zwiększało ryzyko niektórych chorób nowotworowych. Zaobserwowany ostatnio statystyczny (ale jeszcze nie przyczynowy) związek między stosowaniem nadmiernych dawek kwasu foliowego u kobiet w ciąży i występowaniem autyzmu u ich dzieci wymaga przeprowadzenia dalszych badań klinicznych.


Zapamiętaj

1. Stosowanie kwasu foliowego (wzbogacona żywność i/lub suplementacja) jest jedną z najlepiej udokumentowanych interwencji medycznych w położnictwie.
2. Wyrównanie niedoboru przed zajściem w ciążę i stosowanie odpowiedniej suplementacji w pierwszych tygodniach ciąży jest skutecznym sposobem zapobiegania wadom cewy nerwowej.
3. Suplementacja kwasu foliowego jest bezpieczna dla kobiet i ich nienarodzonych dzieci.

Piśmiennictwo:

1. Bailey LB: Dietary reference intakes for folate: the debut of dietary folate equivalents. Nutr Rev. 1998; 56 (10): 294-299
2. Beard CM, Panser LA, Katusic SK: Is excess folic acid supplementation a risk factor for autism? Med Hypotheses. 2011 Mar 29. [Epub ahead of print]
3. Boulet SL, Yang QH, Mai C, Kirby RS, Collins JS, Robbins JM, Meyer R, Canfield MA, Mulinare J:. Trends in the Postfortification Prevalence of Spina Bifida and Anencephaly in the United States. Birth Defects Research (Part A), Clinical and Molecular Teratology; 2008; 82: 527-532.
4. Bukowski R, Malone FD, Porter FT, Nyberg DA, Comstock CH, et al. (2009) Preconceptional Folate Supplementation and the Risk of Spontaneous Preterm Birth: A Cohort Study. PLoS Med 6(5): e1000061. doi:10.1371/journal.pmed.1000061
5. De-Regil LM, Fernández-Gaxiola AC, Dowswell T, Pena-Rosas JP: Effects and safety of periconceptional folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database Syst Rev. 2010 Oct 6;(10):CD007950
6. Mills JL, Signore C: Neural tube defect rates before and after food fortification with folic acid. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. 2004; 70 (11): 844-845
7. Spina bifida and anencephaly before and after folic acid mandate United States, 1995-1996 and 1999-2000. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2004; 53 (17): 362-365
8. Wartanowicz M., Ziemlański Ś.: Witaminy rozpuszczalne w wodzie. W: Normy żywienia człowieka: fizjologiczne podstawy. Ziemlański Ś. (red.), Wyd. Lek. PZWL, Warszawa 2001, 198-280
9.Wolff T, Witkop CT, Miller T, Syed SB: U.S. Preventive Services Task Force. Folic acid supplementation for the prevention of neural tube defects: an update of the evidence for the U.S. Preventive Services Task Force. Ann Intern Med. 2009 May 5; 150 (9): 632-9
Data utworzenia: 25.10.2011
Udostępnij:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Hospitalizacja ciężarnej z cukrzycą
    Ginekolog poinformował mnie, że po włączeniu insuliny od 38. tygodnia będę leżeć w szpitalu. Proszę o informację, skąd taka procedura, dlaczego mimo dobrego rozwoju dziecka czeka mnie szpital (przyrost masy w normie i u mnie i u dziecka)?
  • Leczenie cukrzycy ciążowej
    Jestem w 32. tygodniu ciąży i mam cukrzycę ciążową od 24. tygodnia. Do tej pory wystarczała dieta, od kilku dni stężenie glukozy na czczo przekracza 90, a po posiłkach w górnej granicy (110-118). Czy jest jakiś sposób na obniżenie stężenia cukrów na czczo (przyrost masy w normie i u mnie i u dziecka)?

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies