Zapotrzebowanie na wapń w okresie ciąży

Zapotrzebowanie na wapń w okresie ciążyOceń:
(4.00/5 z 2 ocen)
Dr n. med. Andrzej Bacz
Zapotrzebowanie na wapń w okresie ciąży
Fot. Stock.XCHNG

Wapń jest jednym z podstawowych składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego rozwoju dziecka. Zmiany zachodzące w ciąży pozwalają, przy właściwym żywieniu, na sprostanie zwiększonemu zapotrzebowaniu na wapń.

Jakie jest zapotrzebowanie na wapń w okresie ciąży?

Ilość wapnia, którą gromadzi płód w czasie ciąży, sięga 30 gramów, z czego 80% przypada na III trymestr. Zmiany fizjologiczne zachodzące w ciąży pozwalają na sprostanie tym wymaganiom. Do zmian tych zalicza się przede wszystkim: dwukrotnie zwiększoną zdolność wchłaniania wapnia w jelitach (zależną od produkcji 1,25-dihydroksywitaminy D w łożysku) oraz aktywny transport wapnia przez łożysko. Mimo że całkowite stężenie wapnia zmniejsza się wskutek obniżenia fizjologicznego stężenia albumin, poziom zjonizowanego wapnia we krwi pozostaje stabilny1.

W czasie ciąży następuje również zmniejszenie gęstości kości (mobilizacja wapnia), niezależnie od ilości spożywanego wapnia. U zdrowych ciężarnych kobiet jest to zmiana fizjologiczna, która cofa się po okresie zakończenia laktacji2.

Dzienne zapotrzebowanie na wapń dla kobiet w ciąży jest takie samo jak poza ciążą i wynosi od 1000–1200 mg, zaś maksymalną tolerowaną dawkę ustalono na 2500 mg3.

Podsumowując, fizjologiczne zmiany w ciąży i laktacji pozwalają kobiecie na adaptację do zwiększonych potrzeb wzrastającego płodu, pod warunkiem odpowiedniej podaży wapnia w spożywanej żywności.

Jaka dieta zapewnia odpowiednią ilość wapnia w organizmie?

Prawidłowe odżywianie powinno pokrywać dzienne zapotrzebowanie wapnia kobiet w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze. Wyniki badań przeprowadzonych w Polsce wskazują na niedostateczne spożycie wapnia u kobiet w tym okresie4-5.

Najlepszym źródłem wapnia dla kobiet w ciąży jest mleko (najlepiej niskotłuszczowe), które w jednej szklance (250 ml) zawiera do 300 mg wapnia. Oznacza to, że spożycie 1 litra mleka dziennie pokrywa całkowicie zapotrzebowanie na wapń. Zawartości wapnia w 1 szklance mleka odpowiada np. kubek jogurtu (150 g), jedna szklanka kefiru (oba napoje wskazane dla osób z nietolerancją laktozy), 35 dkg białego sera, dwa małe „trójkąciki” serka topionego i dwa plasterki sera żółtego6.

Dużą zawartością wapnia charakteryzują się sardynki w oleju i pomidorach, jedzone wraz ze szkieletem, oraz warzywa zielone (szpinak, jarmuż, brokuły, natka pietruszki). Natomiast znikomą ilość wapnia zawierają: chleb, mięso czy ziemniaki.

Zapamiętaj

Dzienne zapotrzebowanie na wapń realizuje:
  • 1 l mleka (4 szklanki*)
  • 1 l kefiru
  • 600 ml jogurtu naturalnego
* 1 szklanka mleka =
  • 35 dkg białego sera
  • 2 małe "trójkąciki" serka topionego
  • 2 plasterki żółtego sera

Czy potrzebna jest suplementacja wapnia u kobiet w ciąży?

W większości przeprowadzonych badań nie potwierdzono korzystnego wpływu suplementacji wapnia (nawet u kobiet z niedoborem wapnia) na wzrost płodu i stan jego kośćca7, stężenie wapnia w mleku karmiących kobiet, masę noworodkową noworodka lub stan jego kości w pierwszym roku życia9.

Niektóre badania wykazały korzystny wpływ tej interwencji na gęstość mineralną kości i zmniejszenie resorpcji (odwapnienia) kości u kobiet z niedoborem wapnia10, zmniejszenie częstości występowania próchnicy (w 12. roku życia)11 oraz ciśnienia skurczowego krwi12 u dzieci matek stosujących suplementację wapnia w czasie ciąży. W jednym natomiast badaniu zaobserwowano pogorszenie masy kostnej u kobiet z niedoborem wapnia, stosujących suplementację tego składnika mineralnego13.

Wpływ suplementacji wapnia na profilaktykę nadciśnienia i stanu przedrzucawkowego

Osobnym zagadnieniem jest wpływ suplementacji wapnia na profilaktykę nadciśnienia i stanu przedrzucawkowego u kobiet (dotyczy to głównie ciąży wysokiego ryzyka). W opublikowanym w 2010 roku przeglądzie Cochrane (w którym podsumowano wyniki 13 badań o dobrej jakości, obejmujących ponad 15 000 kobiet) stwierdzono, że suplementacja wapnia obniża prawie dwukrotnie ryzyko wystąpienia stanu przedrzucawkowego, zmniejsza częstość porodów przedwczesnych oraz śmiertelność i inne poważne następstwa związane z nadciśnieniem14.

Wyniki przeglądu Cochrane zostały jednak przez niektórych badaczy zakwestionowane15. Nowsza analiza potwierdziła istnienie takiego związku, ale tylko odnośnie do kobiet w ciąży w krajach rozwijających się16. W niektórych krajach wprowadzono zalecenia suplementacji wapnia, ale jedynie u kobiet z niedoborami tego składnika, zarówno w ciąży prawidłowej, jak i wysokiego ryzyka17.

Zgromadzone dane nie dają podstaw do zalecania rutynowej suplementacji wapnia w ciąży prawidłowej, pod warunkiem, że ilość wapnia w spożywanych pokarmach pokrywa dzienne zapotrzebowanie, tzn. 1000–1200 mg.

Mimo to wiele towarzystw naukowych zaleca dodatkowe ilości wapnia (zwykle wapń, choć w różnych dawkach, znajduje się w preparatach wielowitaminowych dla kobiet w ciąży), kierując się faktem, że w wielu badaniach stwierdzono u kobiet w ciąży niedostateczną podaż wapnia w diecie4-5, 18.

Jakie ryzyko związane jest z nadmiernym spożyciem wapnia?

Nadmierne spożycie wapnia (ponad 2500 mg dziennie) może wynikać z suplementacji (prowadzonej najczęściej bez nadzoru lekarskiego) lub połączenia suplementacji z dietą bogatą w wapń19. Poza przemijającymi objawami ubocznymi, takimi jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe (wzdęcia, zaparcia lub biegunka), mogą wystąpić objawy hiperkalcemii, w tym brak łaknienia, osłabienie mięśniowe, wielomocz i uszkodzenie nerek.

Wapń zmniejsza też wchłanianie innych minerałów, takich jak żelazo czy cynk, dlatego w przypadku przyjmowania wapnia należy go stosować rozłącznie z suplementacją żelaza lub pokarmami bogatymi w żelazo.

Jakie są zasady prowadzenia suplementacji wapnia?

Lekarz może, po przeprowadzeniu wywiadu dotyczącego nawyków żywieniowych, zalecić suplementację wapnia (zwykle w dawce 500–1000 mg). Wapń w preparatach leczniczych i produktach suplementacyjnych występuje m.in. w postaci węglanu, cytrynianiu, mleczanu, glukonianiu, laktobionianiu czy glubionianiu.

Ilość wapnia zawartego w tych związkach jest zróżnicowana (od 9–40%), dlatego należy sprawdzić na etykiecie leku, ile jonów wapnia zawiera dany preparat i odpowiednio dobrać wymaganą dawkę. Cytrynian wapnia jest najlepiej przyswajalną solą wapnia. Może być stosowany na czczo, gdyż jego wchłanianie nie wymaga obecności soku żołądkowego. Węglan wapnia jest najczęściej spotykanym preparatem na rynku. Ponieważ do wchłaniania potrzebny jest sok żołądkowy, najlepiej spożywać go z posiłkiem.

Kobiety w ciąży powinny unikać stosowania nieoczyszczonych preparatów suplementacyjnych: dolomitowych, z muszli ostryg, z korali morskich i kości zwierzęcych (są źródłem naturalnie występującego węglanu wapnia), gdyż mogą zawierać ciężkie metale, np. ołów, który gromadzi się w kościach i może powodować poważne problemy zdrowotne20.

Absorpcja wapnia w jelitach jest najlepsza wtedy, gdy jednorazowa dawka nie przekracza 500 mg. Oznacza to, że zalecana dawka, np. 1000 mg, powinna być stosowana w dwóch równych porcjach21.

Zapamiętaj

1. Wapń jest jednym z podstawowych składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego rozwoju płodu. Zmiany zachodzące w ciąży pozwalają, przy właściwym żywieniu, na sprostanie zwiększonemu zapotrzebowaniu na wapń.
2. Wapń zawarty w pokarmach jest najlepiej przyswajalny. Suplementacja może być wskazana (zwłaszcza w III trymestrze ciąży) u kobiet, u których ilość tego składnika mineralnego w organizmie jest niedostateczna.
3. Nie należy stosować suplementacji wapnia bez nadzoru lekarskiego, gdyż grozi to przedawkowaniem i poważnymi następstwami.

Piśmiennictwo:

1. Kovacs SCh: Calcium and bone metabolism in pregnancy and lactation. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 2001, 86, 2344-2348.
2. Olausson H, Laskey MA, Goldberg GR, Prentice A: Changes in bone mineral status and bone size during pregnancy and the influence of body weight and calcium intake. Am J Clin Nutr 2008; 88: 1032-1039.
3. Ross AC, Manson JE, Abrams SA i wsp: The 2011 report on dietary reference intakes for calcium and vitamin D from the Institute of Medicine: what clinicians need to know. J Clin Endocrinol Metab. 2011 Jan; 96 (1): 53-8.
4. Hamułka J., Wawrzyniak J.: Ocena spożycia wybranych witamin i składników mineralnych u kobiet w ciąży. Rocz. PZH 2005, 56 (3), 245-251.
5. Hamułka J., Wawrzyniak A., Pawłowska R.: Ocena spożycia witamin I składników mineralnych z suplementami diety przez kobiety w ciąży. Rocz PZH 2010; 61 (3): 269-75.
6. Polskie zalecenia dotyczące profilaktyki niedoborów witaminy D -2009. „Problemy Medycyny Rodzinnej” 2009, grudzień, 45-48.
7. Abalos E, Merialdi M, Wojdyla D, Carroli G, Campodónico L, Yao SE, Gonzalez R, Deter R, Villar J, Van Look P.: Effects of calcium supplementation on fetal growth in mothers with deficient calcium intake: a randomised controlled trial. Paediatr Perinat Epidemiol. 2010 Jan; 24 (1): 53-62.
8. Abdel-Aleem H, Merialdi M, Elsnosy ED, Elsedfy GO, Abdel-Aleem MA, Villar J.: The effect of calcium supplementation during pregnancy on fetal and infant growth: a nested randomized controlled trial within WHO calcium supplementation trial. J Matern Fetal Neonatal Med. 2009 Feb; 22 (2): 94-100.
9. Jarjou LM, Prentice A, Sawo Y, Laskey MA, Bennett J, Goldberg GR, Cole TJ.: Randomized, placebo-controlled, calcium supplementation study in pregnant Gambian women: effects on breast-milk calcium concentrations and infant birth weight, growth, and bone mineral accretion in the first year of life. Am J Clin Nutr. 2006 Mar; 83 (3): 657-66.
10. Liu Z, Qiu L, Chen YM, Su YX: Effect of milk and calcium supplementation on bone density and bone turnover in pregnant Chinese women: a randomized controlled trail. Arch Gynecol Obstet. 2011 Feb; 283 (2): 205-11.
11. Bergel E; Gibbons L; Rasines MG; Luetich A; Belizán JM: Maternal calcium supplementation during pregnancy and dental caries of children at 12 years of age: follow-up of a randomized controlled trial. Acta Obstet Gynecol Scand.  2010; 89 (11): 1396-402 (ISSN: 1600-0412).
12. Bergel E; Barros AJ: Effect of maternal calcium intake during pregnancy on children's blood pressure: a systematic review of the literature. BMC Pediatr.  2007; 7:15 (ISSN: 1471-2431).
13. Jarjou LM, Laskey MA, Sawo Y, Goldberg GR, Cole TJ, Prentice A: Effect of calcium supplementation in pregnancy on maternal bone outcomes in women with a low calcium intake. Am J Clin Nutr. 2010 Aug; 92 (2): 450-7. [Epub 2010 Jun 16]
14. Hofmeyr GJ, Lawrie TA, Atallah AN, Duley L: Calcium supplementation during pregnancy for preventing hypertensive disorders and related problems. Cochrane Database Syst Rev. 2010 Aug 4; (8): CD001059.
15. Sibai BM: Calcium supplementation during pregnancy reduces risk of high blood pressure, pre-eclampsia and premature birth compared with placebo? Evid Based Med. 2011 Apr; 16 (2): 40-1. [Epub 2010 Nov]
16. Imdad A, Jabeen A, Bhutta ZA: Role of calcium supplementation during pregnancy in reducing risk o developing gestational hypertensive disorders: a meta-analysis of studies from developing countries. BMC Public Health, 2011, 11 (Suppl 3): 18.
17. Magee LA, Helewa M, Moutquin JM, van Dadelszen P, Hypertension Guideline Committe, Society of Obstetricians and Gynaeologist of Canada. Prediction, prevention and prognosis of preeclampsia. W: Diagnosis, evaluation, and management of the hypertensive disorders of pregnancy. J. Obstet. Gynaecol. Can., 2008, Mar: 30 (3 suppl 1); 16-23.
18. Bailey RL, Dodd KW, Goldman JA, Gahche JJ, Dwyer JT, Moshfegh AJ, Sempos CT, Picciano MF: Estimation of total usual calcium and vitamin D intakes in the United States. J Nutr. 2010 Apr; 140 (4): 817-22. 19. Patel AM, Goldfarb S: Got calcium? Welcome to the calcium-alkali syndrome. J Am Soc Nephrol. 2010 Sep; 21 (9): 1440-3.
20. Scelfo GM, Flegal AR 2000. Lead in Calcium Supplements. Environ Health Perspect 108: 309-313. [doi:10.1289/ehp.00108309]
21. Committee to Review Dietary Reference Intakes for Vitamin D and Calcium, Food and Nutrition Board, Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. Washington, DC: National Academy Press, 2010. Cyt. Wg [http://ods.od.nih.gov/factsheets/calcium/]
Data utworzenia: 15.09.2011
Zapotrzebowanie na wapń w okresie ciążyOceń:
(4.00/5 z 2 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Hospitalizacja ciężarnej z cukrzycą
    Ginekolog poinformował mnie, że po włączeniu insuliny od 38. tygodnia będę leżeć w szpitalu. Proszę o informację, skąd taka procedura, dlaczego mimo dobrego rozwoju dziecka czeka mnie szpital (przyrost masy w normie i u mnie i u dziecka)?
  • Leczenie cukrzycy ciążowej
    Jestem w 32. tygodniu ciąży i mam cukrzycę ciążową od 24. tygodnia. Do tej pory wystarczała dieta, od kilku dni stężenie glukozy na czczo przekracza 90, a po posiłkach w górnej granicy (110-118). Czy jest jakiś sposób na obniżenie stężenia cukrów na czczo (przyrost masy w normie i u mnie i u dziecka)?

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies